start

Infrastruktura teatrów instytucjonalnych

Aby nie pozostawić wrażenia , iż nie ma sprecyzowanej propozycji wyjścia z obrazu, jaki rysuje się po lekturze rozdziału „ Budynki , sceny , inwestycje ”- przedstawiamy poniżej propozycję działań mogących złagodzić ten „ ciemny , groźny i ponury ” pejzaż .
1.    Nie należy się spodziewać , że jakakolwiek instytucja rządowa lub gremia samorządowe same sprawią , że TEATR POLSKI będzie inaczej traktowany niż dotychczas . TEATR traktowany jest przez architektów i firmy budowlane jako dojście do Budżetu, stricte przedmiotowo.
TEATR nie jest dla nich PODMIOTEM.
Ponieważ budżet jest niczyj , bo jest „nasz”, to należy z niego wycisnąć jak najwięcej dla siebie . Architekci – zbudowanie sobie pomnika , firmy budowlane – zysku z atrakcyjnego tytułu inwestycyjnego.
2.    W następnych latach środki z UE na modernizację lub budowę obiektów widowiskowych będą mniejsze i trudniejsze do osiągnięcia niż dotychczas. Tym bardziej należy zawczasu sformułować działania , które  pozwolą na zasadniczą zmianę jakościową realizacji przedsięwzięć związanych z obiektami teatralnymi (widowiskowymi).
3.     Analiza przepisów i zasad jakie obowiązują w obszarze projektowania i realizacji wszelkich przedsięwzięć daje szansę na osiągnięcie takiego efektu. Wymaga to jednak przyjęcia pewnych standardów postępowania , konsekwencji w ich realizacji oraz pozyskania do ich przeprowadzenia wszystkich zainteresowanych środowisk i organizacji , jakie funkcjonują w obszarze „ obiektów widowiskowych” . Należy pozyskać dla tej idei współudział zarówno innych stowarzyszeń „ teatralnych” jak i muzycznych oraz zarządców „sal widowiskowych”. ( ZASP, UTP, SPAM , PCOISTAT itd.).
Sytuacje, jakie mają miejsce w trakcie przedsięwzięć modernizacyjnych i inwestycyjnych, są powszechne na całym świecie. Natura ludzka jest wszędzie taka sama.

JAK SOBIE DAJĄ Z TYM RADĘ INNI ?
1.    Stosują odmienny - od stosowanego u nas - model zarządzania programowaniem i projektowaniem obiektów widowiskowych.

Nie trudno zgadnąć , który model obowiązuje w naszym kraju .
Dla zabezpieczenia interesów „TEATRU” ( lub Sali koncertowej czy Sali widowiskowej w DK) zatrudnia się tam THEATRE CONSULTATS w krajach anglosaskich lub THEATERPLANER-a w krajach niemieckojęzycznych .
Jest to wyspecjalizowany w realizacjach obiektów teatralnych zespół fachowców , którzy uczestniczą w programowaniu , projektowaniu , a później nadzorują wykonanie przedsięwzięć o takim przeznaczeniu. Taka osoba lub firma pracuje obok architekta , ale i niekiedy w strukturze zespołu architekta , ale jest wskazana  i zobowiązana przez inwestora do pilnowania INTERSESU PRZYSZŁEGO UŻYTKOWNIKA - jakim jest instytucja o charakterze widowiskowym .
2.    Uruchomienie procesu inwestycyjnego w rozumieniu Prawa Budowlanego i Ustawy o Zamówieniach Publicznych poprzedzony jest opracowaną przez fachowców dokumentacją  opisującą cele jakie oczekiwane są przez TEATR ( Salę widowiskową)  z punktu widzenia  twórców i zarządców obiektu . Określone tam wymagania , parametry i koszty realizacyjne są w procesie „ dzieła architektonicznego” , placu budowy i zadania finansowego dla budżetu NIEZMIENNE – nie podlegają zmianom , korektom - czy to „ dla dobra architektury”, czy okrawaniom „dla oszczędności” przez służby inwestycyjne lub firmę budowlaną .
W rozumieniu Prawa Polskiego – są i funkcjonują zapisy  i  pojęcia pozwalające na podobne działania :
W  Ustawie o Zamówieniach Publicznych
- OPIS PRZEDMIOTU ZAMÓWIENIA,
- OKREŚLENIE PRZEDMIOTU KONKURSU ARCHITEKTONICZNEGO
W  „Kodeksie Konkursowym i  Wytycznych organizacji i przeprowadzania konkursów…” opracowanych przez Stowarzyszenie SARP .
- CEL KONKURSU ,
- ale już nie TREŚĆ ZADANIA KONKURSOWEGO 
Te ostatnie to opracowania wewnętrzne - nie jest obowiązującym prawem.
Ale w całej rozciągłości opisane tam zasady są bezwzględnie i z pełną determinacją egzekwowane przez WSZYSTKICH architektów. To stowarzyszenie indywidualistów – Artystów . Zatomizowane i niekiedy skłócone analogicznie jak nasze . W tej sprawie jest wzorcowo lojalne , konsekwentne i bezwzględne . Klasyczne prawo cechowe.
DLACZEGO TAK OSTRO ?
1.    Zapisy w tych dwóch wewnętrznych dokumentach SARP-u zaostrzają prawa dla architektów i zobowiązania dla Zamawiającego. W trybie pracy Sądu Konkursowego są one twardo realizowane przez wyznaczonych Sędziów ze środowiska Architektonicznego – i to z dużym  powodzeniem .
2.    I tak :
- w Ustawie o Zamówieniach Publicznych Sąd konkursowy jest „zespołem pomocniczym”  Kierownika zamawiającego .
- a w Kodeksie SARP-u :
…” Zamawiający NIE MOŻE ŻĄDAĆ DOKONANIA ISTOTNYCH ZMIAN , KTÓRE ZNIEKSZTAŁCIŁYBY KONCEPCJĘ I BYŁY SPRZECZNE Z WYTYCZNYMI SĄDU KONKURSOWEGO…”.
- Tak więc  „zespół pomocniczy” powołany przez Zamawiającego staje się dyktatorem w imieniu PRAWA AUTORSKIEGO OSOBISTEGO ,
a Zamawiający staje się zakładnikiem wyniku konkursu i zaleceń Sądu Konkursowego . I słusznie . Tak powinno być , aby dzieło artysty chronić.
- Tak , ale nie wszystko, co projektuje architekt, powinno - z naszego punktu widzenia - podlegać ochronie z punktu widzenia Prawa Autorskiego. To znaczy :  nie jest i nie musi być „dziełem architektonicznym”.
- Tym czymś nie MOŻE BYĆ z naszego punktu widzenia :
    - technologia obiektu widowiskowego : wyposażenie technologiczne widowni , relacje scena-widownia , scena-zaplecze , garderoby i szatnie , sale prób , warsztaty , wewnętrzne ciągi komunikacyjne , przestrzenie za- i wyładunkowe dla środków inscenizacji, akustyka i ochrona przeciwdźwiękowa,
    - inżynieria teatralna :  mechanizacja , podłogi specjalistyczne , instalacje specjalistyczne , wyposażenie w osprzęt specjalistyczny , ciąg warsztatowy i magazynowy ,
    - wyposażenie pomieszczeń specjalistycznych : garderób , szatni , sal prób , warsztatów , orkiestronu , instrumenty muzyczne itd.
3.    Podział ten jest i powinien być z naszego punktu widzenia  zabezpieczeniem dla realizacji w sposób najpełniejszy , sprawny i tani w eksploatacji naszych dzieł – dzieł artystów teatru – dzieł  również chronionych Prawem Autorskim.
4. Podział ten ma zapewnić , iż wymieniony powyżej zakres działań nie jest i nie powinien być częścią dzieła architektonicznego chronionego Prawem Autorskim Osobistym.
W innym przepisie , którym się nas „straszy”, jest opisany tryb przygotowania i realizacji procesu projektowego w
„ROZPORZĄDZENIU MINISTRA INFRASTRUKTURY z dnia 2 września 2004 r.
w sprawie szczegółowego zakresu i formy projektowej, specyfikacji technicznych wykonania i odbioru robót budowlanych oraz programu funkcjonalno-użytkowego „.
W § 15. Tego Rozporządzenia :”Program funkcjonalno-użytkowy służy do ustalenia planowanych kosztów prac projektowych i robót budowlanych, przygotowania oferty szczególnie w zakresie obliczenia ceny oferty oraz wykonania prac projektowych”.

I na tym etapie , przygotowawczym , powinien być sporządzony przez NAS  Program funkcjonalno-użytkowy części „teatralnej „ , który nie podlegałby wcześniej opisanym zabiegom ze strony środowiska architektonicznego. Rejestr grzechów ”architektonicznych „ przeciw teatrowi jest obszerny i w pełni uzasadnia takie , a nie inne działania z naszej strony.
Także w tym dokumencie należy szczegółowo wycenić koszt „teatralnych” wydatków i listę koniecznych projektów specjalistycznych - „ teatralnych „ , z ich wyceną , dających szansę uzyskania określonego CELU. Pozostawienie tego obszaru działań architektom i służbom inwestycyjnym pozostającym poza wpływami teatru kończy się ZAWSZE katastrofą. Dla teatru.

Biorąc powyższe argumenty pod uwagę proponujemy:

1.    Określić granicę ochrony jaką daje architektom Prawo autorskie w przedsięwzięciach prowadzonych w obiektach widowiskowych..
2.    Prowadzenie listy wydatków na Inżynierię teatralną i wyposażenie w celu opracowania własnego, „środowiskowego” cennika wskaźnikowego ( wartości wynikające z wprowadzenia do rejestru środków trwałych OT) i łącznych poniesionych kosztów w celu wykazania, jaka jest faktyczna cena 1 m3 i 1 m2 remontu i budowy obiektu widowiskowego. Wiarygodność naszych wycen będzie wtedy sprawdzalna i bliska faktycznie koniecznym środkom.
3.    Wprowadzenie zasady podziału rodzaju kosztów na :
- koszty budowlane z wymogami technologicznymi – stanowiącymi przedmiot i podmiot działań projektu architektonicznego  oraz firm wykonawczo – budowlanych
i
- koszty inżynierii teatralnej ,
- koszty wyposażenia
stanowiące stały wydzielony fragment kosztu zadania inwestycyjnego , nie podlegający manipulacjom ze strony służb inwestycyjnych , architektów i „murarzy”.
Parametr ten winien być formalnie określony od początku procesu inwestycyjnego i ma być zabezpieczony formalnie  przed chęcią i możliwością „ przerzucania” środków .
4.    Opracowanie dokumentu środowiskowego :
„KODEKSU PROJEKTOWANIA I REALIZACJI OBIEKTU WIDOWISKOWEGO”
na wzór „ Kodeksu konkursowego” opracowanego przez Stowarzyszenie SARP.
    Powinny tam się tam znaleźć :
- opis nadrzędności interesu TEATRU nad sprawami chroniącymi DZIEŁO ARCHITEKTONICZNE,
- stwierdzenie , iż inżynieria teatralna i wyposażenie technologiczne są projektowane w trybie osobnym - nie są częścią budowlaną obiektu , a projekty te nie są projektami „architektonicznymi”,
- Nieprawidłowości w „ technologii teatralnej” będą traktowane jako  „usterka” w rozumieniu prawa autorskiego,
- wszelkie opracowania wykonywane na zlecenie „Zamawiającego” przed rozpoczęciem procedury konkursu architektonicznego nie będą traktowane jako „Dzieło osobiste architekta” tylko faktycznego autora.

5.    Przed formalnym rozpoczęciem procesu opisanego w prawie budowlanym posługiwanie się  
      jednostkami projektowymi lub osobami , które nazwane będą np. wzorem państw 
      anglosaskich np. „ Konsultantami „ . Osoby te winny być przez Zamawiającego umocowane  
      jako reprezentujące interes TEATRU , z uprawnieniami równoległymi dla  Architekta .
6.    Stworzenie i ogłoszenie listy osób ze „środowiska teatralnego” wskazanych jako   „osoby posiadające kwalifikacje umożliwiające ocenę zgłoszonych prac konkursowych” w rozumieniu Ustawy o zamówieniach publicznych , a następnie preferowane jako członkowie Sądów Konkursowych .
7.    Prowadzenie środowiskowego lobbingu wobec MKiS , Ministerstwa Infrastruktury  i Sejmu RP o uznaniu swoich racji.
Konieczna i niezbędna jest w tym celu konsolidacja całego „ środowiska kultury” – sprawa dotyczy również obiektów widowiskowych – Sal w domach kultury , sal koncertowych.
8.    Spowodowanie wydania pierwszego podręcznika – książki o zasadach funkcjonowania obiektu widowiskowego, np. tłumaczenie książki Toshiro Ogawy
    “ Theatre Engineering and Stage Machinery”
    lub/i wydanie jakiegoś polskiego opracowania. Funkcjonujące na rynku dwa ostatnie   
    wydawnictwa nie są podręcznikami.
9.    Konsekwentne stosowanie powyższych zasad wobec wszystkich stron procesu inwestycyjnego , niezależnie od wyniku końcowego . W razie potrzeby stworzyć  możliwość odwołania się do specjalnie stworzonej „Komisji „ – lansowanej przez środowisko jako AUTORYTET ( tak jak architekci mówią o osobach na wewnętrznej liście sędziów konkursowych).
10.    Wykonanie wysiłku finansowego przed podjęciem procesu inwestycyjnego lub modernizacyjnego i opracowywanie  Programu funkcjonalno-użytkowego części „teatralnej „
precyzyjnie określając szczegółowe elementy będące celem przyszłego projektu i realizacji.
11.    Przeprowadzenie tych elementów w imię interesu sztuki teatru – artystów teatru .
 Bez elementów taktyki wojennej. „My też jesteśmy artystami jak architekci – w pełni rozumiemy ich aspiracje. Ale wymagamy także zrozumienia naszych aspiracji z ich strony”.
12.    Sporządzenie udokumentowanej listy nieszczęść jakie spotkały teatry w wyniku „ radosnej tfurczości”. Niekoniecznie winna być ta lista publikowana i być przedmiotem debaty powszechnej . Ażeby nie było „ wojny” trzeba mieć niepodważalne argumenty.
13.    Lansować powszechnie łajdactwa i nieprawidłowości jakich dopuszczają się firmy budowlane. Lista takich faktów pozwoli na argumentację wobec decydentów , służb inwestycyjnych i „ inżynierów kontraktu” o konieczności podziału zadania na dwa przetargi :
-  budowlany,
-  teatralny ( inżynieria i wyposażenie).


Warszawa listopad 2010                                                                          Paweł Dobrzycki

                                                                                                             Maciej Wojciechowski